Brandveilige inrichting van natuurgebieden

In opdracht van het Agentschap voor Natuur en Bos (ANB) voerde Landmax in samenwerking met natuurbrandexperts van het European Forest Institute (EFI) een studie uit die de huidige kennis rond de dynamiek van natuurbranden in een Vlaamse context samenvatte.

Waarom neemt het risico op natuurbranden in Vlaanderen toe?

Net als vele andere regio’s heeft Vlaanderen in toenemende mate te kampen met natuurbranden. De redenen hiervoor zijn divers: klimaatverandering, versnippering, hogere recreatiedruk,…  Vele van die factoren liggen buiten de invloedsfeer van het natuurbeheer. Toch speelt dat beheer een cruciale rol in het voorkomen of beperken van oncontroleerbare branden. 

Dit rapport geeft op basis van de laatste beschikbare wetenschappelijke en praktijkliteratuur een heldere inkijk in het fenomeen van natuurbranden.

Welke rol speelt natuurbeheer bij natuurbrandpreventie?

Brand heeft drie dingen nodig om te kunnen bestaan: brandstof, zuurstof en ontsteking. In de eerste plaats kan via beheer de beschikbaarheid en de aard van de brandstof – de vegetatie – beïnvloed worden. 

Daarnaast vormt het beheer een potentiële bron van ontstekingen, met name bij het gebruik van machines.  Een goede planning van beheerwerken kan ontstekingen vermijden en bijdragen aan een brandveiligere natuur in Vlaanderen.  

Hoe kan vegetatiebeheer natuurgebieden brandveiliger maken?

Dit rapport focust zich op het eerste aspect: het beheer van vegetaties met het oog op brandpreventie. Om het thema overzichtelijk te maken is het rapport als volgt opgebouwd: 

• Een korte achtergrond van de dynamiek van natuurbranden, met uitleg van de branddriehoek (zuurstof, brandtsof en ontsteking) en aandacht voor de interactie van de relevante omgevingsfactoren, met name weer en topografie.
• Een gedetailleerd overzicht van de verschillende factoren die de brandbaarheid van een vegetatie bepalen. Op basis van die informatie werden de gangbare vegetatietypes in Vlaanderen opgedeeld in verschillende brandbaarheids- en brandgevoeligheidsklassen, die dankzij een correspondentie met de bwk-codes op kaart kunnen uitgezet worden.
• Een inzicht in het gedrag en de ecologische impact van branden op verschillende natuurtypes.
• Een typologie van natuurbrandpreventiemaatregelen, geïnspireerd door voorbeelden uit het buitenland en verder onderbouwd door ons bronnenonderzoek. Deze werden opgedeeld op basis van doel (het ontstaan van een brand verhinderen of de verspreiding stoppen) en termijn (effect op korte of lange termijn). Het gaat om preventieve maatregelen die enerzijds inspelen op de bepalende factoren en anderzijds op het vegetatietype.  Ze worden voor het praktisch gebruik uitgewerkt in technische fiches.

Naar veerkrachtige en brandveilige natuurgebieden in Vlaanderen

Voor de uitwerking van dit rapport werd sterk ingezet op participatie op het niveau van zowel planning als uitvoering. Dit vertaalt zich in een praktijkgericht document dat een eerste aanzet geeft tot een veerkrachtige inrichting van onze natuurgebieden in het licht van het toenemende risico op natuurbranden.